Jednym z filarów, na których oparto udzielanie przez lekarzy świadczeń zdrowotnych, jest zaufanie pomiędzy lekarzem a pacjentem. Gwarantem zaufania pomiędzy lekarzem a pacjentem jest m.in. tajemnica lekarska.
Z uwagi na szczególnie ważną rolę jaką pełni tajemnica lekarska, zasadą jest bezwzględne zobowiązanie lekarza, aby zachował w tajemnicy informacje związane z pacjentem, a uzyskane w związku z wykonywaniem zawodu.
Praktyka pokazuje, że już ustalenie zakresu informacji, na które rozciąga się obowiązek zachowania tajemnicy lekarskiej, przysparza pewnych trudności. Ma to niebagatelne znaczenie, bowiem jedynie właściwe ustalenie przedmiotu tajemnicy lekarskiej, pozwala na ocenę czy ujawnienia przez lekarza określonych informacji, mogło naruszać obowiązek zachowania tajemnicy lekarskiej.
Czym jest tajemnica lekarska?
Tajemnica lekarska, to jak sama nazwa wskazuje, obowiązek skierowany do lekarzy. Treścią tego obowiązku, jest zachowanie przez lekarza w tajemnicy informacji związanych z leczeniem pacjenta.
Początków tajemnicy lekarskiej upatruje się już w tekście przysięgi Hipokratesa:
„Cokolwiek przy leczeniu albo też poza leczeniem w życiu ludzi ujrzę lub usłyszę, czego ujawniać nie można, milczał o tym będę, za świętą tajemnicę to mając”
W tym miejscu, należy zasygnalizować, że obecnie katalog podmiotów zobowiązanych do zachowania w tajemnicy informacji o pacjencie i udzielanych mu świadczeniach zdrowotnych jest zdecydowanie szerszy i obejmuje także osoby wykonujące inne niż lekarz, zawody medyczne.
Z tych względów w nauce prawa medycznego odchodzi się od używania określenia „tajemnica lekarska” na rzecz bardziej pojemnego „tajemnica medyczna”. Jednak, gdy koncentrujemy się wyłącznie na obowiązku przewidzianym wobec lekarzy, zasadnym jest posługiwanie się tym węższym pojęciem „tajemnicy lekarskiej”.
Podstawa prawna tajemnicy lekarskiej
Przepisem statuującym instytucję tajemnicy lekarskiej jest art. 40 u.z.l. a konkretnie ust. 1, zgodnie z którym: „Lekarz ma obowiązek zachowania w tajemnicy informacji związanych z pacjentem, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu”.
Zakres tajemnicy lekarskiej
W praktyce ten niezwykle prosty mogłoby się wydawać przepis, nie daje jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o zakres informacji objętych tajemnicą lekarską, a jego ustalenie przysparza pewnych trudności.
Przepis art. 40 ust. 1 u.z.l. mówi o informacjach „związanych z pacjentem, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu”.
Z przywołanego przepisu wynika, że aby dana informacja została objęta tajemnicą lekarską, muszą zostać łącznie spełnione dwie przesłanki:
- Informacja musi być związana z pacjentem
- Lekarz musi uzyskać daną informację w związku z wykonywaniem zawodu
W związku z powyższym, tajemnicą będą objęte informacje dotyczące całego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego z pacjentem (wyniki badań, wdrożone leczenie, zalecenia), także dane dotyczące wcześniejszego leczenia.
Informację te mogą pochodzić bezpośrednio od pacjenta, jak również osób trzecich, np. od rodziny. Co istotne, tajemnica lekarska obejmuje także informacje uzyskane przez lekarza „poza pacjentem”, a nawet wbrew woli pacjenta.
Obok informacji przekazanych lekarzowi, tajemnicą lekarską objęte są także informacje, które wynikają z samodzielnych ustaleń lekarza, np. spostrzeżenia dotyczące stanu zdrowia czy postawiona diagnoza.
Ważne !
Tajemnicą lekarską mogą być objęte także informacje niezwiązane bezpośrednio ze stanem zdrowia pacjenta, jak np. dotyczące wykonywanej przez pacjenta pracy, jego preferencji seksualnych czy sytuacji rodzinno-majątkowej.
Zbyt dosłowne rozumienie przepisu traktującego o tajemnicy lekarskiej, mogłoby prowadzić do wniosku, że tajemnica lekarska ma nieograniczony co do swojego przedmiotu zakres. Tak jednak nie jest. Przyjmuje się, że granicę winien wyznaczać zdrowy rozsądek, a także cel regulacji, jakim jest budowanie zaufania na linii pacjent-lekarz, oraz ochrona prywatności pacjenta.
Druga przesłanka, wymagająca, aby informacja została uzyskana „w związku z wykonywaniem zawodu” oznacza, że tajemnicą objęte są wyłącznie te informacje, które lekarz uzyskał wykonując zawód. W literaturze proponuje się pewnego rodzaju test, pozwalający na zakwalifikowanie lub wykluczenie danej informacji, jako uzyskanej w związku z wykonywaniem zawodu. Polega on na udzieleniu odpowiedzi na pytanie: „czy gdyby lekarz nie wykonywał zawodu, to również uzyskałby tę informację?”
Uwaga!
Wykonywanie zawodu lekarza, to nie tylko udzielanie świadczeń zdrowotnych. Przepis art. 2 ust. 3 u.z.l. wymienia inne niż udzielanie świadczeń zdrowotnych, formy wykonywania zawodu lekarza. Jest to np. prowadzenie przez lekarza badań naukowych lub prac rozwojowych w dziedzinie nauk medycznych i nauk o zdrowiu, lub promocji zdrowia.
Dlaczego, określenie zakresu tajemnicy lekarskiej jest tak istotne?
Ujawnienie informacji objętych tajemnicą lekarską, co do zasady wiąże się z daleko idącymi konsekwencjami dla lekarza. Konsekwencje te mogą wystąpić na płaszczyźnie cywilnoprawnej, w ramach odpowiedzialności zawodowej (dyscyplinarnej), a także w sferze prawa karnego.
Warunkiem ponoszenia odpowiedzialności za naruszenie tajemnicy lekarskiej jest przede wszystkim ustalenie czy dana informacja była nią objęta, ergo czy lekarz zobowiązany był zachować ją w tajemnicy, czy też mógł w pewnym zakresie nią dysponować.